Η στρατηγική παγίδα εγκολπώσεως νομαδικών εισβολέων

 

Ένα από τα μεγαλύτερα και διαχρονικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα κράτη είναι η διαχείριση των συνόρων τους σε συνθήκες κρίσεως. Ιδίως σε περιόδους μεγάλων μεταναστευτικών ρευμάτων.

Στο παρελθόν, η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία αντιμετώπισε αλλεπάλληλα κύματα νομαδικών εισβολέων. Το ίδιο πρόβλημα αντιμετώπισε και η Κινεζική αυτοκρατορία, γι' αυτό έκτισε το Μέγα Σινικό Τείχος.

Οι νομαδικές εισβολές αποτελούν ένα οξύ και ιδιαίτερο πρόβλημα, διότι οι νομάδες αποτελούν δίκτυο φυλών, και σπανίως υπακούν σε έναν ηγέτη με κάθετη ιεραρχική δομή. Σε αυτό το πλαίσιο δεν μπορούν να εφαρμοστούν οι κλασσικές μέθοδοι πολέμου, πχ αποφασιστική μάχη.

Επειδή οι νομάδες λειτουργούν ως αποκεντρωμένο και ασυντόνιστο δίκτυο, δεν υπακούν σε διπλωματικούς κανόνες. Ούτε μπορεί να εξασφαλιστεί ότι θα τηρήσουν κάποιες διακρατικές δεσμεύσεις διότι δεν έχουν δικό τους κράτος, ούτε δική τους γή. Διαρκώς μετακινούνται, λεηλατούν, και ξαναμετακινούνται.

Ως συνέπεια αυτών των χαρακτηριστικών είναι δύσκολο για τις αυτοκρατορίες να εφαρμόσουν παραδοσιακά εργαλεία πολιτικής υποταγής απέναντί τους. Ο εξαναγκασμός λειτουργεί μόνον εάν ένα κράτος μπορεί αξιόπιστα να απειλήσει ότι θα επιβάλει ορισμένα κόστη σε έναν εχθρό.

Η αναποτελεσματικότης των αυτοκρατορικών στρατηγικών αποτροπής ωφείλετο στην φύση της νομαδικής επιθέσεως, ήτις σπανίως αποτελείτο από μία σαφώς καθορισμένη δύναμη δια της οποίας επετίθετο σε ένα ακριβές σημείο στα αυτοκρατορικά σύνορα.

Συνήθως οι νομάδες επετίθεντο καιροσκοπικώς σε πολλά και διαφορετικά σημεία των εχθρικών συνόρων. Όπου εντόπιζαν κενό και αδυναμία.

Για να λύσουν το πρόβλημα, αυτοκρατορίες όπως η Ρωμαϊκή και η Κινεζική, ακολούθησαν μία πολιτική στρατηγική η οποία βραχυπροθέσμως απέφερε θετικά αποτελέσματα, αλλά σε βάθος χρόνου προξένησε μεγάλες καταστροφές.

Η βασική αρχή πίσω από αυτήν την στρατηγική ήταν να αφαιρεθεί το στοιχείο της κινητικότητος και της διασποράς από τους νομάδες. Να γίνουν οι βάρβαροι πιό δεκτικοί στις πολιτικές και στρατιωτικές πιέσεις, κάνοντάς τους να μοιάζουν περισσότερο με τα παραδοσιακά κράτη.

Η ιδέα ήταν να τους δοθεί κάτι να χάσουν, ώστε στην συνέχεια να είναι επιρρεπείς στο να αντιδρούν σε απειλές και κίνητρα μέσω διπλωματίας και πολέμου, στο εμπόριο και τις κυρώσεις, όπως εγίνετο παραδοσιακώς με τα κράτη στις διακρατικές σχέσεις.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της πολιτικής στρατηγικής ήταν η προσπάθεια να τερματιστούν οι νομαδικές συνήθειες των βαρβάρων.

Πρακτικώς αυτό σήμαινε πολιτική εγκαταστάσεως των νομάδων στην περιφέρεια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Ολόκληρες φυλές εγκατεστάθησαν στα ρωμαϊκά σύνορα, αλλά με σαφή δέσμευση ότι θα υπερασπιστούν την αυτοκρατορία και θα προμηθεύσουν την Ρώμη με στρατεύματα όταν τα χρειαζόταν.

Αυτή η στρατηγική επιλογή αρχικώς είχε ως αποτέλεσμα να πυκνώσουν τα παραμεθόρια ρωμαϊκά στρατεύματα και να μειωθεί ο αριθμός των νομαδικών εισβολών.

Αλλά σε βάθος χρόνου, υπήρξε η απαρχή των βαρβαρικών βασιλείων που κατά την διάρκεια των επομένων δύο αιώνων, οδήγησαν στην διάλυση του δυτικού τμήματος της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Μετέτρεψαν ένα πρόβλημα δημογραφικής εισβολής σε μεγαλύτερο πρόβλημα εσωτερικού κατακερματισμού.

Πρόκειται για μία κλασσική στρατηγική παγίδα ασυμμέτρου διαχειρίσεως των συνόρων. Ο μετασχηματισμός των νομαδικών φυλών σε κρατικούς εταίρους λύνει προσωρινώς το πρόβλημα της εισβολής, αλλά εκχωρεί εξουσία και πόρους στην περιφέρεια ήτις κυριαρχείται από νομιμοποιηθέντα νομαδικά φύλα.

Οι νομιμοποιηθείσες νομαδικές φυλές αποκτούν κύρος, εξουσία, όπλα, χρήματα, γή, στρατιωτική εκπαίδευση, και ως αντάλλαγμα υπηρετούν την αυτοκρατορία. Αλλά μόνον όσο παραμένει ισχυρή. Όταν το αυτοκρατορικό κέντρο αποδυναμωθεί, οι νομαδικοί σύμμαχοι μετατρέπονται σε αντιπάλους και διαδόχους της αυτοκρατορίας.

Η πολιτική της Ρώμης ήταν αποτελεσματική υπό συνθήκες ισχύος. Αλλά δημιούργησε την πολιτικο-στρατιωτική βάση για τα μετα-ρωμαϊκά βασίλεια.

Όσες νομάδες εγκατεστάθησαν εντός ρωμαϊκών συνόρων άρχισαν να οικοδομούν τις δικές τους διοικητικές υποδομές, και απετέλεσαν την κρατική βάση για τα μετα-ρωμαϊκά βασίλεια τα οποία αντικατέστησαν την διαλυθείσα Ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

Η στρατηγική εγκαταστάσεως και εγκολπώσεως νομαδικών φυλών ήταν ένας μηχανισμός που μετέτρεπε μία μορφή βαρβαρικού προβλήματος σε μια άλλη. Η ενσωμάτωση νομάδων ως στρατιωτών έλυσε βραχυπροθέσμως προβλήματα ελλείψεως ανθρωπίνου δυναμικού, αλλά δημιούργησε νέους πολιτικούς εχθρούς με στρατιωτικές δεξιότητες, εσωτερικές κρατικές βάσεις, και αξιώσεις σε αυτοκρατορικούς πόρους.

Στην αυτοκρατορική παραμεθόριο δημιουργήθηκαν υβριδικά ρωμαιο-βαρβαρικά καθεστώτα τα οποία μιμήθηκαν την διοικητική και νομική κληρονομιά της Ρώμης, αλλά το ενιαίο Δυτικό κράτος εξαϋλώθηκε. (Ευτυχώς).