Εξάρτηση και απεξάρτηση από την αρχική διαδρομή στις στρατιωτικές υποθέσεις

 

Εξάρτηση από την διαδρομή (path dependence) στις πολεμικές υποθέσεις σημαίνει ότι οι πρώιμες αποφάσεις σχετικά με το δόγμα, την τεχνολογία, την δομή και την διάταξη των δυνάμεων, τις συμμαχίες, την βιομηχανική ικανότητα, δημιουργούν αυτοενισχυόμενες δυναμικές που περιορίζουν τις μεταγενέστερες επιλογές, κλειδώνοντας το στράτευμα σε άκαμπτες διαδρομές ακόμη και όταν προκύπτουν καλύτερες εναλλακτικές λύσεις.

Η τροχιά που θα ακολουθήσει ένα στράτευμα στο μέλλον, έχει διαγραφεί από τώρα λόγω αρχικών επιλογών.

Το πρόβλημα της θεσμικής ακαμψίας, σε συνδυασμό με τις δυσκολίες εκμαθήσεως νέων τεχνικών πολέμου, τις όποιες πολιτικές δεσμεύσεις, και τα κατεστημένα αμυντικά-επιχειρηματικά συμφέροντα, δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο εγκλωβισμού του στρατεύματος σε καταστροφικές επιλογές.  

Οι ένοπλες δυνάμεις εκπαιδεύονται βάσει εμπειριών του τελευταίου πολέμου που έζησαν, και όχι των σαρωτικών αλλαγών του μελλοντικού πολέμου. Μόλις ευθυγραμμιστούν οι αλυσίδες εφοδιασμού, η βιομηχανική βάση, και η στρατιωτική εκπαίδευση, η αντιστροφή της πορείας καθίσταται εξαιρετικώς δαπανηρή.

Ένα τέτοιο πρόβλημα εμφανίζεται στις ΗΠΑ. Ενώ οι αναλυτές τους βλέπουν ότι η χώρα έχει μείνει πολύ πίσω στον τομέα των μη-επανδρωμένων οχημάτων, εν τούτοις συνεχίζονται οι αγορές πανάκριβων και αχρήστων πλατφορμών τύπου F-35, διότι δόγμα, εκπαίδευση, προμήθειες, συμφέροντα, εξαρτώνται από μία συγκεκριμένη αρχική διαδρομή.

Η εξάρτηση από την διαδρομή εξηγεί γιατί οι στρατοί συχνά πολεμούν τον επόμενο πόλεμο με εργαλεία, ιδέες, και οργανισμούς που αναπτύχθηκαν για τον προηγούμενο.

Η απεξάρτηση από την διαδρομή ανταμείβει όσους στρατούς κινούνται νωρίς και προβλέπουν σωστά τις αλλαγές, ενώ η εξάρτηση από την διαδρομή τιμωρεί όσους στρατούς είναι κλειδωμένοι σε φθίνουσες διαδρομές.

Σε παρατεταμένες συγκρούσεις η πλευρά που μπορεί να υιοθετήσει πιο γρήγορα νέες επιλογές και να σπάσει την δική της εξάρτηση από την παλαιά διαδρομή, αποκτά στρατηγικό πλεονέκτημα.

Η εμπέδωση της σημασίας της εξαρτήσεως από την αρχική διαδρομή, είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων σε προσφάτους πολέμους, μεταξύ Ιράν-ΗΠΑ και Ουκρανίας-Ρωσσίας.

Η δυνατότης απεξαρτήσεως από την παλαιά διαδρομή θα καθορίσει την μελλοντική διάταξη και ανάπτυξη των Ελληνικών ενόπλων δυνάμεων στο πεδίο της μάχης.

Το επόμενο βήμα είναι πώς απεγκλωβιζόμεθα από την συγκεκριμένη εξάρτηση.

Η άρση της εξαρτήσεως από την διαδρομή απαιτεί εξωγενείς κραδασμούς (στρατιωτική ήττα, διασπαστική τεχνολογική καινοτομία, δημοσιονομική κρίση, αλλαγή πολιτικού καθεστώτος), ώστε να επιβληθούν αναγκαστικώς οι απαραίτητες αλλαγές στην τροχιά του στρατεύματος. Μία σταδιακή μεταρρύθμιση σπανίως επαρκεί όταν η δέσμευση στην αρχική πορεία είναι πολύ ισχυρή.

Πρέπει να αλλάξει άμεσα η αρχιτεκτονική  κινήτρων-αντικινήτρων, και να ευθυγραμμιστούν τα κίνητρα που ωθούν προς την νέα τροχιά. Ήτοι ανασχεδιασμός των οικονομικών ή θεσμικών ανταλλαγμάτων, ώστε τα εμπλεκόμενα μέρη να μην επιβραβεύωνται για την διατήρηση τεχνολογιών ή διαδικασιών που διαιωνίζουν το παλαιό καθεστώς στις ένοπλες δυνάμεις.

Απαιτείται διαρκής αμφισβήτηση και τροποποίηση των θεμελιωδών νοητικών μοντέλων και των βασικών παραδοχών, προκειμένου να επισυμβεί μία επανάσταση στις Ελληνικές στρατιωτικές υποθέσεις.

Η άρση της εξαρτήσεως από την διαδρομή απαιτεί την υπέρβαση της θεσμικής ακαμψίας, των γραφειοκρατικών κινήτρων σταδιοδρομίας, του κλειδώματος σε συγκεκριμένες προμήθειες ακριβών όπλων, και των πολιτικών συνηθειών που αντιμετωπίζουν το παλαιό καθεστώς ως ασφαλέστερο από την απαραίτητη αλλαγή πορείας.

Το ιστορικό δράμα είναι ότι τέτοιου είδους αλλαγές συνήθως γίνονται εν καιρώ πολέμου υπό το κράτος πανικού, με τεράστιο κόστος σε ανθρώπινο δυναμικό, και απώλειες εδαφών. Ο καλύτερος και φθηνότερος τρόπος είναι να επιτευχθούν οι αναγκαίες αλλαγές μέσα από πειραματικές θερμοκοιτίδες εν καιρώ ειρήνης.

Η ρήξη με την παλαιά πορεία (path breaking) απαιτεί σκόπιμες, ενεργητικές στρατηγικές που θα εφαρμόζωνται από φορείς χαράξεως αμυντικής πολιτικής με στόχο την ανατροπή καθιερωμένων προτύπων και συνηθειών.

Αν ο Ελληνικός Λαός δεν συνηθίσει στην τάχιστη αλλαγή πορείας στην ανάπτυξη των ενόπλων δυνάμεων σε πρώιμο στάδιο, θα υποστεί νέες ήττες στο πεδίο της μάχης. Η παρούσα διάταξη των ενόπλων δυνάμεων αντανακλά απηρχαιωμένες αντιλήψεις και συνθήκες που εδώ και πολύ έχουν εξαλειφθεί. Και προμηνύει μεγάλες καταστροφές.